Program szkolenia teoretycznego do świadectwa kwalifikacji pilota samolotu ultralekkiego

Program szkolenia teoretycznego do świadectwa kwalifikacji kwalifikacji pilota samolotów ultralekkich UACP

Ważna uwaga tytułem wstępu.

Im większy będzie Twój zasób wiedzy teoretycznej tym więcej będziesz rozumieć będąc w powietrzu oraz tym większe będą Twoje możliwości trafnego przewidywania rozwoju sytuacji w czasie lotu.

Jak widać program szkolenia teoretycznego do uzyskania świadectwa kwalifikacji pilota samolotów ultralekkich zawiera mnóstwo złożonych zagadnień.

W czasie obowiązkowych ok. 60- 80h wykładów nie ma możliwości szczegółowego omówienia każdego zagadnienia.
Szczególnie dotyczy to osób dla których lotnictwo jest całkowitą nowością.

Kandydat na pilota w swoim dobrze pojętym interesie i w celu zapewniania sobie jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa i komfortu lotów musi stale powiększać swoją wiedzę teoretyczną i praktyczną poprzez samokształcenie.

Podczas samokształcenia należy korzystać zarówno z form tradycyjnych czyli książek i opracowań oraz z nowoczesnych prezentacji multimedialnych oraz filmów zarówno w serwisie YouTube jak i na płatnych platformach specjalistycznych.

Na pewno bardzo pomoże tutaj biegła znajomość języka angielskiego.

Poniższy program należy traktować jako zbiór zagadnień, które każdy pilot powinien stale zgłębiać, a nie jako coś opresyjnego, obowiązkowego czego trzeba się nauczyć „po najmniejszej linii oporu”, zdać teorię na państwowym egzaminie i zapomnieć.

 

Oficjalny program szkolenia teoretycznego zatwierdzony przez ULC

I. PRAWO LOTNICZE
A B
7 –
Prawo międzynarodowe:
Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym (Konwencja Chicagowska)
Doc 7300/6 – odpowiednie części następujących rozdziałów:
1) Postanowienia ogólne konwencji;
2) Prawa i obowiązki państw w ramach wykonywania zwierzchnictwa
terytorialnego;
3) Część I – Żegluga powietrzna:
(a) ogólne zasady i zastosowanie Konwencji;
(b) przelot nad terytorium Umawiających się Państw;
(c) przynależność państwowa statków powietrznych;
(d) środki mające na celu ułatwienie żeglugi powietrznej;
(e) warunki dotyczące statków powietrznych;
(f) Międzynarodowe normy i zalecone metody postępowania;
(g) ważność świadectw i licencji posiadających dodatkowe wpisy;
(h) powiadomienie o różnicach.
4) Część II – Organizacja międzynarodowego lotnictwa cywilnego (ICAO) – organy
i przepisy.

Przepisy ruchu lotniczego:
Załącznik 2 ICAO do Konwencji Chicagowskiej – odpowiednie części załącznika.

Służby ruchu lotniczego (ATS) – zarządzanie ruchem lotniczym Doc 4444:
Załącznik 11 ICAO do Konwencji Chicagowskiej – odpowiednie części załącznika.

Służby informacji lotniczego (AIS):
Załącznik 15 ICAO do Konwencji Chicagowskiej – odpowiednie części załącznika.

Lotniska, lądowiska, zewnętrzne miejsca startu:
Załącznik 14 ICAO do Konwencji Chicagowskiej – odpowiednie części
załącznika, tom 1 i 2 Lotniska.

Ochrona międzynarodowego lotnictwa cywilnego przed aktami
bezprawnej ingerencji:
Załącznik 17 ICAO do Konwencji Chicagowskiej – odpowiednie części
załącznika.

Prawo krajowe:
-Ustawa – Prawo lotnicze z dnia 3 lipca 2002 roku z późniejszymi zmianami –
odpowiednie części następujących rozdziałów:
-Administracja lotnictwa cywilnego;
-Urząd Lotnictwa Cywilnego;
-Statki powietrzne i inny sprzęt lotniczy;
-Rejestry statków powietrznych;
-Zdatność statków powietrznych do lotów;
-Zakładanie i rejestrowanie lotnisk;
-Eksploatacja lotnisk;
-Lądowiska i inne miejsca startów i lądowań;
-Personel lotniczy;
-Kwalifikacje personelu;
-Licencje i świadectwa kwalifikacji;
– Badania lotniczo lekarskie;
– Badanie wypadków i incydentów lotniczych;
– Eksploatacja statków powietrznych;
– Certyfikacja szkolenia lotniczego;
– Odpowiedzialność za szkody spowodowane przez ruch statków powietrznych;
– Odpowiedzialność dowódcy statku powietrznego: administracyjna, cywilna,
karna;
-Przepisy karne;
-Ubezpieczenia lotnicze.

Warunki i wymagania dotyczące używania ultralekkich statków
powietrznych – wyłączenia z przepisów ogólnych:
Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia
26 marca 2013 r. w sprawie wyłączenia zastosowania niektórych przepisów ustawy –
Prawo lotnicze do niektórych rodzajów statków powietrznych – odpowiednie części
rozporządzenia:
Załącznik nr 4 – spadochrony w zakresie spadochronowych systemów
ratowniczych używanych w ultralekkich statkach powietrznych;
Załącznik nr 5 – ultralekkie statki powietrzne;
Załącznik nr 7 – ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej;
Załącznik nr 8 – zasady prowadzenia ewidencji statków powietrznych.

Świadectwo kwalifikacji – licencjonowanie personelu, badania:
 Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia
3 czerwca 2013 r. w sprawie świadectw kwalifikacji – odpowiednie części
rozporządzenia:
Załącznik nr 5 – świadectwo kwalifikacji pilota statku powietrznego o
maksymalnej masie startowej (MTOM) do 495 kg (UACP).
Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia
27 maja 2013 r. w sprawie badań lotniczo-lekarskich – odpowiednie części
rozporządzenia.

II. CZŁOWIEK – MOŻLIWOŚCI I OGRANICZENIA
A B
3 –
Podstawy fizjologii i zachowanie zdrowia:
Atmosfera – skład i prawa fizyki gazów (prawa gazowe);
Układ oddechowy i układ krążenia;
Układ nerwowy;
Narząd słuchu i równowagi;
Wibracje, hałas, ultradźwięki;
Narząd wzroku;
Nadwzroczność i krótkowzroczność;
Astygmatyzm i daltonizm;
Wpływ przeciążenia na wzrok człowieka i cały organizm;
Złudzenia wzrokowe;
Adaptacja wzroku;
Złudzenia przestrzenne – złudzenia błędnika;
Higiena i kondycja osobista.

Dolegliwości lotnicze:
Dolegliwości wynikające z wahań ciśnienia i obniżonego ciśnienia;
Choroba powietrzna;
Choroba tlenowa;
Choroba dekompresyjna;
Promieniowanie słoneczne;
Wpływ temperatury na organizm człowieka;
Czynniki trujące;
Urazy mechaniczne i poparzenia.

Psychologiczne zagadnienia pilotażu:
Wysiłek psychiczny pilota;
Uwarunkowania psychologiczne pilota;
Podejmowanie i koncepcje podejmowania decyzji;
Rodzaje uwagi pilota podczas lotu.

III. METEOROLOGIA
A B
8 –
Atmosfera ziemska:
Warstwy atmosfery i ich charakterystyka;
Zmiany zachodzące w atmosferze wraz z wysokością;
Atmosfera wzorcowa (standardowa).

Termodynamika w meteorologii:
Temperatura powietrza – zmiany temperatury, inwersje dolne i górne;
Ciśnienie atmosferyczne – podział ciśnienia atmosferycznego, poziomy gradient
ciśnienia, regulacja wysokościomierza barometrycznego, nastawianie
wysokościomierza na QFE i na QNH.

Wilgotność powietrza i opady atmosferyczne, mgły:
Wilgotność powietrza;
Kondensacja pary wodnej;
Zjawiska występujące w dolnej części atmosfery – rosa, szron, szadź, mgła;
Gradient adiabatyczny;
Równowaga stała, chwiejna i obojętna;
Opad deszczu.

Wiatr:
Poziomy ruch powietrza;
Prędkość wiatru;
Wiatr porywisty;
Kierunek wiatru;
Siła Coriolisa;
Zawirowania powstałe na skutek opływu góry przez wiatr;
Wiatry w niżach i wyżach;
Wiatr gór i dolin, wiatr bora;
Wiatr halny, bryza.

Fronty atmosferyczne:
Front ciepły;
Front chłodny: opóźniony, przyspieszony i zokludowany.

Układy baryczne:
Wyż, klin i wał wysokiego ciśnienia;
Niż, bruzda i zatoka niskiego ciśnienia;
Siodło baryczne;
Kierunek wiatru w obszarze wyżu i niżu.

Termika:
Termika wypracowana;
Termika naniesiona;
Komin termiczny;
Prądy opadające i zanik noszenia.

Masy powietrza:
Powietrze arktyczno – morskie (PAm);
Powietrze arktyczno – kontynentalne (PAk);
Powietrze polarno – morskie (PPm);
Powietrze polarno – kontynentalne (PPk);
Powietrze zwrotnikowo – morskie (PZm);
Powietrze zwrotnikowo – kontynentalne (PZk).

Chmury:
Powstawanie chmur;
Podział chmur;
Wysokości podstawy chmur.

Meteorologiczne zagrożenia dla lotu:
Widzialność pozioma, pionowa i ukośna;
Turbulencja;
Oblodzenie;
Burze;
Uskok wiatru.

Informacja meteorologiczna – klucze lotniczo-meteorologiczne:
Symbole depeszy METAR;
Depesza SPECI;
Symbole depeszy TAF;
Służba meteorologiczna.

IV. ŁĄCZNOŚĆ
A B
4 –
Fale radiowe i radiostacja pokładowa:
Podział fal radiowych;
Modulacja;
Budowa radiostacji pokładowej;
Częstotliwości lotnicze.

Łączność i zasady korespondencji radiowej:
Wywołanie radiostacji;
Alfabet używany w lotnictwie;
Podawanie i wymawianie liczb;
Podawanie czasu i standardowe zwroty;
Zwroty frazeologii lotniczej.

Czynności do podjęcia w przypadku awarii łączności:
Częstotliwość zapasowa;
Sprawdzenie radiostacji, łącznie ze sprawdzeniem mikrofonu i słuchawek;
Procedury w locie zgodne z klasą przestrzeni powietrznej.

Procedury w sytuacjach niebezpiecznych i naglących:
MAYDAY – sytuacja niebezpieczna (definicja, częstotliwości, nasłuch
częstotliwości w sytuacjach niebezpiecznych, sygnały w sytuacjach niebezpiecznych
oraz depesze w sytuacjach niebezpiecznych);
PAN PAN – sytuacja nagląca (definicja, częstotliwości, sygnały w sytuacjach
naglących oraz depesze w sytuacjach naglących).

Korespondencja radiowa:
Korespondencja pilota podczas uruchamiania samolotu;
Korespondencja do kołowania i do startu;
Korespondencja podczas lotu po trasie;
Korespondencja podczas powrotu z trasy, lądowanie i wyłączenie silnika;
Różnice pomiędzy instrukcją a zezwoleniem wydanym przez organ kontroli
ruchu lotniczego.

Egzamin na świadectwo radiooperatora:
Warunki uzyskania świadectwa ogólnego operatora radiotelefonisty;
Urząd Komunikacji Elektronicznej w Warszawie

V. NAWIGACJA
A B
8 –
Podstawy nawigacji:
Istota nawigacji lotniczej – istota nawigowania, rodzaje i zadanie;
Prowadzenie orientacji geograficznej, pozycja statku powietrznego,
nawigacyjna sytuacja lotu, nawigacyjne parametry lotu;
Elementy nawigacyjne lotu, główne stany lotu, lot ustalony i nieustalony;
Ziemia – geoida, elipsoida ziemska, ruchy ziemi, punkty i linie na powierzchni
ziemi, współrzędne geograficzne, jednostki pomiaru odległości, kierunek południka
geograficznego, główne kierunki, azymut.

Mapy:
Odwzorowania kartograficzne – podział według rodzaju zniekształceń i
konstrukcji siatki kartograficznej: walcowe, Mercatora, poprzeczno-walcowe
(Gaussa), stożkowe, wiernokątne odwzorowanie stożkowe na stożku stycznym,
wielostożkowe, płaszczyznowe (azymutalne);
Mapy lotnicze i ich wymagania – mapy ICAO, skala i podziałka, treść, znaki,
przedstawianie rzeźby terenu, wymagania i nomenklatura map, mapy używane w nawigacji lotniczej.

Magnetyzm i busola:
Zasady ogólne – magnetyzm ziemski, inklinacja magnetyczna, deklinacja na
powierzchni ziemi, elementy magnetyzmu ziemskiego;
Dewiacja busoli magnetycznej, błędy wskazań busoli magnetycznej.

Czas i jego rodzaje:
Doba słoneczna i czas miejscowy;
Czas strefowy;
Świt i zmrok.

Nawigacja zliczeniowa:
Podstawy nawigacji zliczeniowej – linia drogi, kurs (północ busoli, północ
magnetyczna, północ geograficzna), prędkość lotu (IAS, CAS i TAS), prędkość
względem ziemi, przewidywany czas przylotu (ETA), kąt znoszenia, poprawka
kursowa na wiatr;
Trójkąt prędkości – kurs, prędkość względem ziemi, prędkość wiatru, linia drogi
i kąt znoszenia;
Wysokość lotu – rodzaje wysokości lotu i jej przeliczanie, stopień
barometryczny.

Procedury w przypadku utraty orientacji geograficznej:
Przyczyny utraty orientacji;
Postępowanie podczas utraty orientacji geograficznej.

Globalny nawigacyjny system satelitarny (GNSS):
GPS, GLONASS lub GALILEO – zasady działania, działanie, błędy i
dokładność, czynniki wpływające na dokładność;
Dziennik Urzędowy Urzędu Lotnictwa Cywilnego – 20 – Poz. 103
Wydanie I 17
Transponder pokładowy.

VI. PROCEDURY OPERACYJNE
A B
4 4
Przepisy ogólne:
 Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia
5 listopada 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa eksploatacji statków powietrznych
oraz obowiązków ich użytkowników – odpowiednie części rozporządzenia:
Załącznik nr 2 – wymogi dla eksploatacji statków powietrznych w odniesieniu do zdatności do lotu statków powietrznych.

Poszukiwanie i ratownictwo:
Załącznik 12 ICAO do Konwencji Chicagowskiej – odpowiednie części załącznika.

Badanie wypadków i incydentów lotniczych:
Załącznik 13 ICAO do Konwencji Chicagowskiej – odpowiednie części załącznika.
Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych (PKBWL) – skład, zakres
działania, upoważnienia.

Zmniejszenie hałasu:
Załącznik 16 ICAO do Konwencji Chicagowskiej – Ochrona środowiska:
Tom I – Hałas statków powietrznych.

Naruszenie przepisów lotniczych:
Skutki naruszania przepisów lotniczych.

VII. OSIĄGI I PLANOWANIE LOTU
A B
4 4

Masa i wyważenie samolotu ultralekkiego:
Ważenie i ciężar samolotu;
Wyważenie samolotu;
Instrukcja użytkowania samolotu i arkusz wyważenia.

Osiągi samolotu ultralekkiego:
Osiągi podczas startu i lądowania – wykorzystanie instrukcji użytkowania w
locie;
Wpływ konfiguracji, ciężaru, temperatury i wysokości na osiągi;
Prędkość przeciągnięcia, szybowanie;
Mieszanka paliwowa i jej znaczenie;
Wysokość ciśnieniowa, gęstościowa i nastawienia wysokościomierzy.

Planowanie i monitorowanie lotu:
Plan lotu na potrzeby służb ruchu lotniczego;
Zdobywanie informacji o wykorzystaniu przestrzeni powietrznej przez innych
użytkowników;
Uzyskiwanie informacji o położeniu i aktywności stref przestrzeni powietrznej;
Obowiązki dowódcy statku powietrznego;
Zapobieganie kolizjom.

VIII. ZASADY LOTU
A B
10 10

Zasady lotu samolotu ultralekkiego – aerodynamika prędkości
poddźwiękowych:
Podstawowe pojęcia, prawa i definicje:
– parametry stanu płynu;
– pojęcia podstawowe z kinetyki płynów;
– równanie stałego wydatku;
– prawo Bernoulliego;
– liczba Reynoldsa (Re);
– siły i momenty aerodynamiczne.
Parametry geometryczne profilu i skrzydła:
– parametry geometryczne profilu skrzydła;
– profile lotnicze;
– kąt natarcia;
– charakterystyka profilu skrzydła;
– zależność siły nośnej i siły oporu od kąta natarcia;
– biegunowa prędkości;
– biegunowa profilu klasycznego i laminarnego;
– ognisko profilu i środek parcia profilu;
– parametry geometryczne skrzydła;
– wpływ parametrów geometrycznych profilu na jego charakterystyki
aerodynamiczne.
Opory aerodynamiczne, sloty, trymery:
– opór aerodynamiczny – lepkość powietrza;
– opływ płaskiej płytki;
– opór profilowy;
– opór indukowany;
– interferencja aerodynamiczna;
– sloty (skrzela);
– klapy;
– klapka wyważająca i odciążająca;
– siły występujące na drążku sterowym.
Rozkład sił działających na samolot, stery:
– lot i zakręt ustalony;
– zakręt z wyślizgiem lub ześlizgiem;
– moc potrzebna do wykonania zakrętu;
– lot na zniżaniu;
– lot wznoszący;
– wypadkowa siła aerodynamiczna;
– rozkład sił na statku powietrznym znajdującym się na płycie lotniska;
– usterzenie i ster wysokości;
– usterzenie i ster kierunku.

Śmigła lotnicze, start i lądowanie samolotu ultralekkiego:
Kinematyka śmigieł;
Moc rozporządzalna zespołu śmigło – silnik;
Etapy startu samolotu;
Etapy lądowania samolotu.
Stateczność i sterowność samolotu ultralekkiego:
Równowaga i stateczność;
Stateczność statyczna podłużna;
Wpływ położenia środka ciężkości na stateczność i sterowność;

Stateczność statyczna poprzeczna i kierunkowa;
Stateczność dynamiczna poprzeczna;
Sterowność podłużna, poprzeczna i kierunkowa.

Przeciągnięcie, korkociąg i drgania samolotu ultralekkiego:
Siły działające na samolot – podczas:
– przeciągnięcia;
– korkociągu.
Drgania samowzbudne:
– typu FLATTER;
– typu BUFFETING.

IX. BEZPIECZEŃSTWO LOTÓW
A B
4 4

Podstawowe pojęcia związane z bezpieczeństwem lotów:
Bezpieczeństwo lotów, wypadek lotniczy, przesłanka do wypadku lotniczego,
zdarzenie lotnicze, wskaźnik awaryjności, katastrofa;
Czynnik awaryjności i czynniki warunkujące bezpieczeństwo lotów – czynnik
ludzki.

Ratownictwo spadochronowe:
Balistyczny system ratunkowy – (Ballistic Recovery Systems – BRS);
Budowa spadochronu i jego dokumenty;
Eksploatacja spadochronu ratowniczego;
Przechowywanie spadochronu;
Przygotowanie spadochronu do skoku;
Skoki ratownicze:
(a) okoliczności wykonania skoku ratowniczego;
(b) techniki wykonania skoku ratowniczego;
(c) minimalna bezpieczna wysokość skoku ze statku powietrznego;
(d) lądowanie na przeszkody – zwarte zabudowania, las, wodę.

Samolot ultralekki:
Regulacja fotela i zabezpieczenie, pasy bezpieczeństwa;
Zatrucie tlenkiem węgla;
Środki bezpieczeństwa podczas tankowania samolotu.

Zjawiska mające bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo lotów:
Turbulencja w śladzie aerodynamicznym;
Uskok wiatru podczas startu i podejścia do lądowania;
Ewakuacja z samolotu podczas przymusowego lądowania.

X. OBSŁUGA STATKU POWIETRZNEGO I WYPOSAŻENIA
A B
8 8
Zespół napędowy:
Silniki – wiadomości ogólne:
– silnik czterosuwowy z wewnętrzną komorą spalania;
– przyczyny przedwczesnego zapłonu i detonacji w silniku spalinowym
(benzynowym);
– moc wyjściowa, jako funkcja prędkości obrotowej.
– zadania układu chłodzenia;
– układ chłodzenia;
– wskaźnik temperatury głowic cylindrów (Cylinder Head Temperature – CHT).

Smarowanie silnika:
– zadania oleju w układzie smarowania silnika;
– układ smarowania;
– klasy i jakość oleju;
– kontrola temperatury i ciśnienia oleju.

Instalacja zapłonowa:
– zadania układu zapłonowego;
– układ zapłonowy;
– świece zapłonowe.

Wytwarzanie mieszanki paliwowej – zasada działania gaźnika pływakowego:
– utrzymywanie właściwego składu mieszanki;
– oblodzenie gaźnika;
– skutki oraz przeciwdziałanie oblodzeniu gaźnika.
Paliwo do silników lotniczych, klasyfikacja i wymagania;

Śmigło lotnicze:
– śmigło lotnicze o stałym skoku;
– śmigło lotnicze o zmiennym skoku.

Eksploatacja silnika:
– zasady bezpieczeństwa podczas pracy silnika;
– eksploatacja w ekstremalnych warunkach klimatycznych.

Przyrządy i osprzęt ultralekkiego statku powietrznego:
Podział przyrządów pokładowych ze względu na przeznaczenie;
Podział przyrządów pokładowych ze względu na ich zasadę działania;
Odbiorniki i instalacje ciśnień powietrznych;
Wysokościomierz barometryczny;
Prędkościomierz (ASI – Air Speed Indicator);
Wariometr (VSI – ang. Vertical Speed Indicator);

Przyrządy żyroskopowe:
– zasada działania żyroskopu;
– pion żyroskopowy;
– sztuczny horyzont.

Busola magnetyczna.

Obciążenia i systemy sterowania:
Wytrzymałość statyczna płatowca;
Współczynnik bezpieczeństwa;
Układy systemów sterowania samolotem;
Elektryczny układ rozruchu i sterowania silnika;
Systemy sterowania silnikiem.

Osprzęt i wyposażenie:
Układ elektryczny statku powietrznego;
Chemiczne źródła energii elektrycznej;
Sieć elektryczna samolotu;
Oświetlenie statku powietrznego;
Wyposażenie radioelektroniczne.

Instalacje pokładowe, konstrukcje skrzydeł i kadłuba:
Instalacja paliwowa;
Instalacja hydrauliczna;
Instalacja pneumatyczna i instalacja klimatyzacyjna;
Instalacja tlenowa i instalacja przeciwoblodzeniowa;
Instalacja przeciwpożarowa;
Budowa skrzydeł i kadłuba:
– konstrukcja dźwigarowa;
– konstrukcja skorupowa;
– konstrukcja półskorupowa;
– konstrukcje integralne.
Wiadomości o płatowcu:

Rozwiązania konstrukcyjne płatowców;
Kształt skrzydeł;
Amortyzacja podwozia;
Hamulce kół;
Drgania przedniej goleni podwozia – typu SHIMMY;
Czynności przedlotowe.

Obsługa samolotu ultralekkiego:
Okresowe przeglądy techniczne według Instrukcji Obsługi Technicznej;
Prowadzenie dokumentów obsługi samolotu – książka ultralekkiego statku
powietrznego;
Naziemna obsługa samolotu przez pilota – przetaczanie, parkowanie,
podnoszenie, kotwiczenie, transport i mycie samolotu.